In het kort: een ventilatiebox zuigt vochtige en vervuilde lucht af waar die ontstaat. Verse buitenlucht komt binnen via roosters in de woonkamer en slaapkamers en stroomt onder de binnendeuren door naar de afzuigpunten. Dat werkt alleen als de box draait, de roosters open staan en de lucht door het huis kan stromen.

Wat is mechanische ventilatie?

Bij mechanische ventilatie zorgt een ventilator voor de afvoer van lucht. Die ventilator zit in een ventilatiebox, meestal op zolder of in een technische kast. Vanaf de box lopen kanalen naar ronde ventielen in het plafond of de wand van de ruimtes waar vocht en geur ontstaan: de keuken, de badkamer, het toilet en soms een wasruimte. Via een kanaal naar het dak blaast de box de lucht naar buiten.

De verse lucht komt bij dit systeem op een natuurlijke manier binnen: door roosters boven de ramen, in de kozijnen of in de gevel. De box hoeft die lucht niet aan te zuigen. Omdat hij lucht uit het huis haalt, ontstaat er een kleine onderdruk, en die trekt buitenlucht door de roosters naar binnen.

In vaktaal heet dit systeem C: natuurlijke toevoer en mechanische afvoer. Het is in Nederlandse woningen een van de meest voorkomende vormen van ventilatie. Je hoort ook de termen mechanische afzuiging, mechanische afvoer of simpelweg "de mechanische ventilatie".

Toevoer, afvoer en doorstroming

Ventilatie bestaat altijd uit drie delen. Als één deel niet werkt, merk je dat in het hele huis.

Toevoer is de verse lucht die binnenkomt. Bij mechanische afzuiging gebeurt dat via roosters in de woonkamer en slaapkamers, de ruimtes waar je het meest bent.

Afvoer is de lucht die eruit gaat. Die wordt afgezogen waar vocht, geur en kookdamp ontstaan: in de keuken, de badkamer en het toilet. Zo verspreiden die zich niet door het huis.

Doorstroming is de weg die de lucht aflegt van de roosters naar de ventielen. De lucht moet onder of door de binnendeuren kunnen. Daarom hebben binnendeuren meestal een kier aan de onderkant of een rooster in de deur. Milieu Centraal adviseert minstens anderhalve centimeter ruimte onder de deur. Leg je een dikkere vloer of plaats je nieuwe deuren, let daar dan op.

Werkt de toevoer niet, bijvoorbeeld omdat alle roosters dicht staan, dan kan de box nog zo hard draaien: er komt weinig verse lucht binnen en in de badkamer wordt merkbaar minder afgezogen.

De roosters: waarom ze open moeten

De toevoerroosters zijn bij mechanische afzuiging de enige vaste weg voor verse lucht. Zet je ze dicht, dan zoekt de lucht een andere weg, bijvoorbeeld via kieren, of komt er gewoon minder binnen. Het advies van de Rijksoverheid en Milieu Centraal is daarom: laat de roosters dag en nacht open staan.

Tocht een rooster bij harde wind of vorst, zet het dan een stukje dichter in plaats van helemaal dicht, en zet het daarna weer open. Plak roosters niet af en zet er geen kast of gordijn strak voor. Even de ramen openzetten na het douchen of koken is prima, maar vervangt de roosters niet: na een half uur is die frisse lucht weer verdwenen.

Meer over roosters, tocht en vuil lees je in toevoerroosters vrijhouden. Het verschil tussen ventileren en luchten staat in ventileren of luchten.

De standenschakelaar: welke stand wanneer?

De meeste systemen hebben een schakelaar met drie standen, vaak in de keuken of de gang. Soms is dat een draadloze afstandsbediening of regelt een sensor de stand. De indeling is meestal zo:

Stand 1: laag

Als er niemand thuis is of als iedereen slaapt. De box draait rustig door en houdt de basisafvoer op gang.
Stand 2: midden

Als je thuis bent. Dit is voor de meeste huishoudens de stand voor overdag en 's avonds.
Stand 3: hoog

Tijdens en na het koken en douchen, als er veel mensen in huis zijn of als je de was binnen droogt. Zet hem daarna weer terug.

Zet de ventilatie niet uit

Heb je een schakelaar met twee standen, dan is stand 1 de gewone stand en stand 2 de stand voor koken en douchen. Bij systemen met een sensor schakelt de box zelf hoger als er bijvoorbeeld veel vocht in de badkamer is; de handleiding van je box vertelt hoe dat werkt.

Mechanische ventilatie is gemaakt om continu te draaien. Zet hem niet uit om stroom te besparen of omdat je hem hoort: dan blijven vocht en luchtjes hangen. Een box die zo veel geluid maakt dat je hem liever uitzet, verdient aandacht. De enige momenten om de ventilatie uit te zetten zijn tijdens onderhoud en bij een calamiteit waarbij de overheid adviseert ramen en deuren te sluiten en de ventilatie uit te zetten.

Het verschil met balansventilatie en WTW

Bij balansventilatie wordt ook de verse lucht mechanisch aangevoerd, via kanalen naar ventielen in de woonkamer en slaapkamers. Er zijn dan geen toevoerroosters nodig. Meestal zit er een warmtewisselaar in de unit: de warme lucht die naar buiten gaat, verwarmt de koude lucht die binnenkomt, zonder dat de twee luchtstromen zich mengen. Dat heet warmteterugwinning, of WTW. In vaktaal is dit systeem D.

Voor jou als bewoner zijn de belangrijkste verschillen:

Een WTW-unit heeft vier kanaalaansluitingen: twee voor de lucht van en naar buiten, twee voor de lucht in huis. Een mechanische afzuigbox heeft één uitlaat naar buiten en een of meer aansluitingen voor de afzuigkanalen.
Een WTW-unit heeft filters die regelmatig vervangen moeten worden. Een mechanische afzuigbox heeft meestal geen filters.
Bij WTW staan de ramen en roosters dicht en komt alle lucht via de unit binnen. Bij mechanische afzuiging moeten de roosters juist open.
Onderhoud aan een WTW-unit omvat meer onderdelen, zoals de warmtewisselaar en de condensafvoer.

Welk systeem bij een woning past en wat een overstap inhoudt, lees je in mechanische ventilatie of WTW: wat is het verschil?

Wat mechanische ventilatie niet is

Ventilatie ververst de lucht: vervuilde lucht eruit, verse lucht erin. Het wordt vaak verward met apparaten die iets anders doen.

Een afzuigkap boven het fornuis vangt kookdamp en vet direct boven de pannen op. Hij is een apart apparaat. Een afzuigkap met een eigen motor hoort niet op de kanalen van de ventilatiebox te zijn aangesloten, omdat hij de verdeling van de afzuiging in de war brengt; er bestaan wel motorloze kappen die daarvoor bedoeld zijn. Lees meer in ventilatie in de keuken.
Een luchtreiniger filtert de lucht in één ruimte, maar voert geen vocht af en haalt geen verse lucht binnen.
Airconditioning koelt of verwarmt de lucht. Mechanische ventilatie koelt niet; in de zomer voert ze alleen lucht af. Meer daarover in ventilatie bij warm weer.
De verwarming heeft niets met de ventilatiebox te maken, al gaat het om dezelfde lucht in huis.

Waar het vaak misgaat

De meeste klachten over mechanische ventilatie hebben een aanwijsbare oorzaak. De bekendste:

Vervuiling. Stof en vet zetten zich af op de ventielen, op het ventilatorwiel in de box en soms in de kanalen. Een vervuild wiel verplaatst minder lucht en kan gaan brommen. Vervuilde ventielen laten minder lucht door.

Roosters dicht of geen doorstroming. Als er geen verse lucht binnen kan komen of de binnendeuren geen kier hebben, zuigt de box minder af dan hij zou kunnen. Dit is een van de eenvoudigste oorzaken om zelf na te gaan.

Verdraaide ventielen. Een ventiel dat is opengedraaid, trekt lucht weg bij de andere ruimtes. Een ventiel dat is dichtgedraaid, zuigt bijna niets meer af. Dat gebeurt vaak ongemerkt bij het schoonmaken.

Slijtage. Een box draait jaren achter elkaar. Lagers slijten en motoren worden luider of vallen uit. Dan helpt schoonmaken niet meer en is reparatie of vervanging nodig.

Veranderingen in huis. Na een verbouwing is er soms een ventiel verplaatst, een kanaal geknikt of bouwstof in het systeem gekomen. Ook nieuwe binnendeuren zonder kier veranderen hoe de lucht stroomt.

Hoe je deze klachten herkent, lees je in ventilatie maakt geluid, ventilatie zuigt slecht af en condens in de badkamer.

Wat je zelf veilig kunt doen

De toevoerroosters openzetten en schoonhouden.
De schakelaar in de stand zetten die bij het moment past, en na het koken of douchen weer terugzetten.
De afvoerventielen schoonmaken: één voor één losnemen, de stand markeren en precies zo terugzetten.
Zorgen dat er een kier onder de binnendeuren blijft.
Opletten wat je hoort en wanneer, zodat je dat kunt vertellen als je hulp vraagt.

Wat je aan een vakman overlaat

De ventilatiebox openmaken en het ventilatorwiel reinigen.
Werk aan de motor of de besturing.
Ventielen afstellen om de afzuiging per ruimte te veranderen: dat vraagt een meting.
De kanalen reinigen of losnemen.
Een box vervangen of een ander type box plaatsen.

Wat onderhoud inhoudt

Onderhoud aan mechanische ventilatie bestaat uit een paar onderdelen die je los of samen kunt laten doen:

De box: het ventilatorwiel en het binnenwerk reinigen en controleren op slijtage.
De ventielen: reinigen en controleren, samen met de standenschakelaar.
Inregelen: per ventiel meten hoeveel lucht er wordt afgezogen en de ventielen afstellen. Zo weet je zeker dat iedere ruimte genoeg afzuiging krijgt. Lees meer bij ventilatie inregelen.
De kanalen: reinigen als ze vervuild zijn. Dat is niet bij iedere beurt nodig. Lees meer bij kanaalreiniging.

Hoe dat in de praktijk gaat en welke pakketten er zijn, staat op de pagina onderhoud. Hoe vaak onderhoud zinvol is, verschilt per box en per huishouden: fabrikanten geven eigen adviezen. In wanneer moet je ventilatie onderhouden? lees je welke signalen erop wijzen dat je systeem aan een beurt toe is.

Wanneer schakel je iemand in?

Het is zinvol om een vakman te laten kijken als:

het geluid van de box blijft of toeneemt, ook nadat je de ventielen hebt schoongemaakt;
je in de hoogste stand nauwelijks verschil merkt in de badkamer of de keuken;
de box niet meer reageert op de schakelaar of in een bepaalde stand stil blijft staan;
je niet weet wanneer er voor het laatst onderhoud is gedaan, of je net in de woning woont;
er is verbouwd en je wilt weten of de ventilatie nog goed is verdeeld.

Ruik je een brandlucht bij de box of wordt hij erg heet, haal dan de stekker uit het stopcontact als je daar veilig bij kunt en laat de box nakijken voordat je hem weer aanzet.

Weet je niet precies wat er speelt? Dan is een ventilatiecheck een rustige eerste stap: je hoort wat we zien en welke vervolgstap past, of dat er niets hoeft te gebeuren.

Vragen over systemen en gebruik

Hoe weet ik welk systeem ik heb?

Een paar aanwijzingen:

Zitten er roosters boven de ramen en alleen ventielen in keuken, badkamer en toilet? Dan heb je waarschijnlijk mechanische afzuiging.
Komen er ook uit ventielen in de woonkamer en slaapkamers luchtstromen, en heeft de unit vier dikke kanaalaansluitingen en filters? Dan is het waarschijnlijk balansventilatie met WTW.

Twijfel je, maak dan een foto van de unit en het typeplaatje en kies in het formulier "Weet ik niet". Meer uitleg vind je in mechanische ventilatie of WTW.

Wat is een typeplaatje en waarom vragen jullie erom?

Het typeplaatje is een sticker of plaatje op de ventilatiebox met het merk, het type en vaak het bouwjaar en de aansluitwaarde. Daarmee weten we welke box je hebt, welke onderdelen of filters erbij horen en wat de fabrikant voorschrijft. Je vindt het meestal op de zijkant of de voorkant van de box. Maak er een foto van zonder de box open te maken.

Mijn schakelaar heeft maar twee standen. Is dat een probleem?

Nee. Er zijn systemen met twee en met drie standen. Bij twee standen is stand 1 de gewone stand en stand 2 de stand voor koken en douchen. Bij sommige systemen regelt een sensor de stand, of is er een draadloze afstandsbediening. De handleiding van je box vertelt hoe het bij jou werkt.

Mag ik een afzuigkap aansluiten op de mechanische ventilatie?

Een afzuigkap met een eigen motor hoort niet op de kanalen van de ventilatiebox, omdat hij de verdeling van de afzuiging verstoort. Er bestaan wel motorloze kappen die daarvoor bedoeld zijn, en kappen die de lucht filteren en terugblazen. Lees meer in ventilatie in de keuken.

Doen jullie ook onderhoud aan een WTW-unit?

Bij de onderhoudspakketten hoort het vervangen van de filterset van een WTW-unit als dat nodig is. Welk onderhoud verder bij jouw unit mogelijk is, bespreken we na je aanvraag. Vermeld merk en type, of stuur een foto van het typeplaatje mee.

Klachten herkennen

Uitleg over veelvoorkomende klachten in de kennisbank.

Wil je weten hoe jouw systeem ervoor staat?

Vertel wat je merkt of stuur een foto van het typeplaatje. We nemen contact met je op en bespreken wat zinvol is.

Ventilatiecheck aanvragen Offerte aanvragen

Montage · Onderhoud · Reiniging

Veghel
T. 06 16 64 73 64
info@vnventilatie.nl